Ter gelegenheid van het Boekstart-jubileumfeest op 18 november 2025, vroegen we Maud Vanhauwaert om een ode te schrijven aan de bibliotheekmedewerker. Maud las haar tekst voor op het feest. Het was mooi, zo mooi dat we het graag nog aan jullie cadeau doen, als nieuwjaarswens.
De bevlogenheid van Maud Vanhauwaert mag je er zelf bij denken.
Geachte uitgevers van de Dikke Van Dale
Ik weet dat jullie af en toe het woordenboek herzien. De laatste editie verscheen in 2022 en daarin werden heel wat nieuwe trefwoorden opgenomen, zoals: andershalvemetersamenleving, knuffelcontact en fabeltjesfuik. Er werd ook volop aandacht besteed aan genderinclusiviteit: bij de-woorden die een beroep of persoon aanduiden is naast ‘m’ en ‘v’ ook ‘x’ toegevoegd.
Het is wel duidelijk: jullie houden de vinger aan de pols van de tijd! Terecht wordt de Van Dale ‘een spiegel van de samenleving’ genoemd en ik moet bekennen: ik vind het heerlijk om af en toe eens doelloos in de Dikke te bladeren, te verdwalen en te blijven hangen aan woorden die ik nog niet kende of door de gekke opeenvolging van trefwoorden plots nieuwe associaties te zien.
Maar deze brief schrijf ik niet om oeverloos uit te weiden over mijn fascinatie voor taal. Ik schrijf u met een verzoek om, in uw volgende editie, één specifiek lemma aan te passen — dat van ‘bibliotheek’.
In die laatste editie krijgt dat woord vijf definities.
- Plaats waar een verzameling boeken opgesteld is, hetzij als vertrek in een gebouw of als zelfstandig gebouw
- Verzameling boeken
- Pregnant voor uitleenbibliotheek
- Groot aantal boeken
- Als titel van een reeks uitgaven op een bepaald gebied bij eenzelfde uitgever, of althans als één onderneming verschijnend
Het meest vertrouwd zijn we natuurlijk met die eerste definitie, die rechtstreeks verwijst naar de etymologie van het woord — ‘bibliotheek’ als een samenstelling van het Griekse woord ‘biblion’ (boek) en ‘thèkè’ (bewaarplaats).
Geef toe dat die definitie geenszins de lading dekt!
Misschien volstond ze nog wel in mijn kindertijd. De bibliotheek van mijn thuisstad Veurne zat toen in een oud donker gebouw. Het oude Vleeshuis waar zelfs de Spanjaarden nog hebben gezeten. Ik herinner mij lange, soms — zo leek het zelfs — oneindig lange smalle gangen volgestouwd met boeken. Er hing een doodse stilte en het rook er muf. Ik vond het beetje een griezelige plek, want ik was altijd bang dat als ik te ver door zou lopen in die gangen, er plots een lijk (misschien wel van een van die Spanjaarden!) van tussen die rekken kon vallen.
Oh, hoezeer zijn bibliotheken de voorbije decennia veranderd! In Veurne en overal in Vlaanderen.
De donkere muffe gangen zijn opengetrokken tot open, lichte, warme ruimtes, met plekken om te lezen, te ontmoeten, te studeren, te verdwalen, vrijuit te ademen. De definitie van het lemma ‘bibliotheek’ is dus duidelijk aan herziening toe. En ik spuug niet zomaar kritiek — ik bied graag een alternatief.
Een bibliotheek is:
Een plek
waar verhalen van over de hele wereld rug aan rug of lepeltjesgewijs naast elkaar liggen. Ja, moeiteloos vredig delen verschillende verhalen, perspectieven, meningen, genres en culturen dezelfde ruimte.
Een plek met hoekjes en kantjes, waar je makkelijk iets kan terugvinden en waar je ook makkelijk jezelf kunt verliezen.
Een toevluchtsoord voor iedereen die even weg wil uit de drukte van de stad, en voor iedereen die even weg wil van zichzelf om te kunnen toeven in het leven van een ander.
Een plek waar het licht invalt, het zonlicht, maar ook het licht van ‘aha, zo, natuurlijk, ja, zo had ik het nog niet bekeken!’
Waar boeken niet zomaar dichtgeklapt liggen te verstoffen, maar worden opengeslagen, worden uitgedragen. Een plek die niet alleen besloten ligt tussen muren, maar zich ook naar buiten plooit, waarbij de ambassadeurs de stad in trekken, de boeken vleugels geven, zodat ze kunnen landen in de schoot van iemand die er echt iets aan heeft.
Een bibliotake-away!
Een plek voor álle leeftijden, zelfs voor kinderen die nog geen letter kunnen lezen. Want verhalen kan je niet alleen lezen, je kunt ze ook horen, voelen, ruiken, snuiven. Beleven.
Een plek vol magie, want je weet: ’s nachts komen de verhalen tot leven en versmelten ze zich met elkaar, niet alleen de verhalen uit de boeken, maar ook die van bezoekers,
een plek niet van een doodse, maar van een levende stilte waar — al kan je er niet overnachten, want ja, er is een sluitingstijd —
iedereen thuiskomt.
Beste uitgevers van Van Dale, ik weet dat dit wellicht niet allemaal in een lemma past. De Dikke zou zomaar eens obees kunnen worden als je sommige definities nog langer maakt. Maar weet je wat: misschien moet er gewoon een afzonderlijk boek worden uitgegeven dat de volledige reikwijdte van de term ‘bibliotheek’ omvat. En wie weet eist elke bibliotheek dan nog wel zijn eigen definitie op.
Misschien zegt de bibliotheek van Bommerskonte wel:
Onze bibliotheek
is Sander, de bibliothecaris en tegelijkertijd wandelende encyclopedie
is Fatima die op woensdagmiddag verhalen aan de kinderen komt voorlezen
is Fernando die komt poetsen en tegelijkertijd in zijn vrije tijd een poppenkast timmert voor de leeshoek
is Jacques die hier elke dag zijn krant komt lezen
is Marion die zich thuis niet kan concentreren en hier komt studeren
is de auteur die er eens kwam voorlezen en het licht aanstak bij Ozi, een jongen die nu plots een antwoord heeft op de vraag: wat wil jij later worden?
is Veerle die leesbevorderingsinitiatieven opstart en vaak met de handen in het haar zit en zichzelf ‘Bibi van de bib’ noemt, want ja, ‘Bibi zal het wel weer doen’, maar toch onverminderd geëngageerd blijft
is Rudy, vrijwilliger bij Kind en Gezin, die jonge ouders een boekstart-pakket meegeeft en de weg wijst naar die bib van Bommerskonte
…
Ik bedoel, misschien moet er voor elke bibliotheek wel een apart boek gemaakt worden met alle namen, voor het gemak alfabetisch gerangschikt, van mensen die de bibliotheek mee definiëren…
Ach, misschien, geachte uitgevers van Van Dale, is een definitie sowieso onmogelijk. Want met een definitie probeer je iets af te bakenen en te begrenzen, en als er iets is wat een bibliotheek kenmerkt is het misschien wel haar, ondanks al haar classificatiesystemen, grenzeloosheid.
Misschien moeten we in plaats van een definitie, dan maar gewoon een tip in zetten, zo van:
bibliotheek de 1. Ondefinieerbaar. Tip: ga er eens langs.
Weet dat ik altijd bereid ben om mee in een werkgroep te zitten.
Met de hoogste hoogachting
Maud