In 2025 viert Boekstart haar 20-jarig bestaan. Wat begon als Boekbaby's is uitgegroeid tot een toonaangevend leesbevorderingsprogramma in Vlaanderen en Brussel. Ter gelegenheid van dit jubileum duiken we in de geschiedenis en de toekomst van Boekstart. In een reeks interviews spreken we met de sleutelfiguren. Deze keer: Izumi Satou, Ly Chu en Marijke Bos, van Boekstart Japan, het Verenigd Koninkrijk en Nederland.
Boekstart zag het levenslicht in Amerika met Reach Out and Read in 1989 en Bookstart in het Verenigd Koninkrijk in 1992, waar ze als eerste programma’s ter wereld baby’s en hun ouders aanmoedigden om samen te lezen via een gratis boekenpakket. Het succes liet niet lang op zich wachten en al snel volgden andere landen. Zo startte Italië in 1999 met Nati Per Leggere, Japan lanceerde Bookstart Japan in 2000, Canada introduceerde Read to Me in 2002 en in 2005 ging ook Boekstart (toen nog Boekbaby’s) in Vlaanderen van start.
Vandaag zetten meer dan 30 landen in op vroegtijdige leesbevordering. Sinds 2017 zijn veel van die programma’s verenigd in het Global Network for Early Bookgifting – een internationaal netwerk dat samenwerking en kennisdeling stimuleert. Gezamenlijk schenken de leden elk jaar meer dan 12 miljoen boeken aan jonge kinderen. Het netwerk komt regelmatig online bijeen en in 2025 was er voor het eerst een fysieke conferentie in België. Daar spraken we met vertegenwoordigers van Boekstart Japan, het Verenigd Koninkrijk en Nederland over hoe ze het programma in hun land vormgeven en hoe ze kijken naar de werking van Boekstart in Vlaanderen.
Wat is de schaal van Bookstart in jullie land?
Ly Chu (Verenigd Koninkrijk): ‘Bookstart heeft een enorme schaal gekregen. We werken samen met alle lokale overheden in Engeland, Wales en Noord-Ierland. Elk pasgeboren kind krijgt een Bookstart Baby Pack. Zo bereiken we in totaal jaarlijks meer dan twee miljoen baby’s.’
Izumi Satou (Japan): ‘In de voorbije 25 jaar bereikten wij zo’n 9 miljoen baby’s. Op dit moment zijn dat er jaarlijks meer dan 500.000. Bookstart Japan is lokaal georganiseerd en momenteel loopt er een samenwerking met 80 procent van de lokale overheden.’
Marijke Bos (Nederland): ‘Onze eerste pilot liep in 2009. Daarvoor baseerden we ons op het Engelse model, dat we aanpasten aan onze context: in Nederland zijn het de bibliotheken die BoekStart coördineren. Dankzij de inzet van de BoekStartcoaches – die ouders op weg helpen in consultatiebureaus, kinderdagverblijven en bibliotheken – is ons bereik de voorbije jaren ook flink gegroeid. Afgelopen jaar zijn er ruim 76.000 koffertjes uitgedeeld.’
Hoeveel boekenpakketten ontvangen de baby’s en op welke leeftijd?
Ly Chu: ‘Bij ons krijgen gezinnen twee pakketten: het Bookstart Baby Pack rond 6 maanden en het Toddler Pack voor 1- à 2-jarigen. In sommige regio’s is er ook een Preschooler Pack voor peuters van 3 à 4 jaar, gericht op kwetsbare gezinnen. Elk pakket bevat twee boeken en speelse materialen. Er bestaan ook aangepaste meertalige versies en pakketten voor kinderen met een beperking.’
Marijke Bos: ‘In Nederland krijgen gezinnen één BoekStartkoffertje met twee boekjes. Ouders krijgen een waardebon van de gemeente en halen daarmee het koffertje op in de bibliotheek als hun baby ongeveer 3 maanden is. Op 18 maanden delen de BoekStartcoaches op het consultatiebureau soms ook een meertalig boek uit aan gezinnen die het koffertje nog niet ophaalden of weinig boeken in huis hebben.’
Izumi Satou: ‘In Japan werken we wat anders omdat elke lokale overheid zelf beslist of die meedoen met Bookstart én zelf de financiering regelt. Meer dan 10.000 betrokkenen, zoals bibliotheekmedewerkers, gezondheidswerkers en vrijwilligers helpen om de pakketten uit te delen. Wij maken een hoofdselectie van 30 boeken en de lokale werkgroepen kiezen daaruit welke en hoeveel boeken ze in hun pakket stoppen. De meeste Bookstart-pakketten worden uitgedeeld tijdens de gezondheidscontrole van baby’s en in sommige regio’s is er ook een tweede pakket na 18 maanden.’
Bookstart Japan onderstreept dat het ‘geen educatie-activiteit is’. Waarom is dat onderscheid zo belangrijk voor jullie?
Izumi Satou: ‘In Japan ligt er al vroeg druk op educatie. Vaak lezen ouders lezen voor met het oog op leerprestaties, niet vanuit plezier. Daarom leggen wij bewust de nadruk op welzijn en samen genieten. Wanneer we een Boekstart-pakket overhandigen, tonen we ouders en baby’s ook hoe fijn het is om samen te lezen. Het is belangrijk dat het pakket méér is dan een cadeautje. Zonder boodschap belandt het vaak ongebruikt in de kast.’
Ly Chu: ‘We geloven ook sterk in leesplezier en verbondenheid. Zonder leesplezier houd je je leesgewoonten niet vol. Maar afhankelijk van het soort gezin geven we soms andere boodschappen mee om hen aan te moedigen om voor te lezen. De omstandigheden per regio verschillen ook enorm. Op sommige locaties is de geletterdheid hoog, op andere lager. Daarom werken we flexibel samen met de gemeentes om het aanbod op hun eigen manier te verwerken.’
Izumi Satou: ‘Bookstart is geen middel tot geletterdheid in Japan, want die is erg hoog. Wel zijn er veel kleine, geïsoleerde gezinnen — vaak alleenstaande moeders. Dat kan leiden tot eenzaamheid, verwaarlozing of zelfs mishandeling. Daarom besloten we Bookstart ook in te zetten om de band met kinderen te versterken, en via activiteiten verbinding te vinden in de gemeenschap.’
In Japan ligt er al vroeg druk op educatie. Vaak lezen ouders lezen voor met het oog op leerprestaties, niet vanuit plezier. Daarom leggen wij bewust de nadruk op welzijn en samen genieten.
Wat is volgens jullie de grootste impact van Bookstart?
Marijke Bos: ‘Onderzoek in Nederland toont aan dat baby’s aan wie wordt voorgelezen op 15 maanden een grotere woordenschat hebben, en die
voorsprong blijft als ze ouder worden. Dankzij BoekStart halen ouders ook meer boeken in huis en vinden ze vaker de weg naar de bibliotheek. Die heeft nu een groter aanbod en knusse hoekjes voor gezinnen met jonge kinderen. Verder is er meer samenwerking tussen partners zoals de jeugdgezondheidszorg, bibliotheek en kinderopvang.’
Ly Chu: ‘Voor mij is het grootste effect nog altijd dat voorlezen aan baby’s genormaliseerd is. Veel ouders denken dat je pas kan beginnen te lezen als een kind kan praten of naar school gaat, maar dan ben je eigenlijk al laat. Door Bookstart beseffen ze dat je veel eerder kan starten. Onderzoek laat ook zien dat kinderen die vroeg beginnen te lezen, vaker blijven lezen en er meer plezier aan beleven.’
Izumi Satou: ‘In Japan focussen we echt op lezen als een leuke gezinsactiviteit. Maar uit interviews met lokale betrokkenen blijkt ook dat Bookstart veel betekent voor het welzijn van de gemeenschap. Vrijwilligers raken betrokken en voelen zich daardoor verbonden met hun buurt. Het gebeurt regelmatig dat iemand die een pakket uitdeelde, de familie later tegenkomt in de supermarkt. Zo leren ze mensen in hun gemeente kennen.’
Voor mij is het grootste effect nog altijd dat voorlezen aan baby’s genormaliseerd is. Veel ouders denken dat je pas kan beginnen te lezen als een kind kan praten of naar school gaat, maar dan ben je eigenlijk al laat. Door Bookstart beseffen ze dat je veel eerder kan starten. Onderzoek laat ook zien dat kinderen die vroeg beginnen te lezen, vaker blijven lezen en er meer plezier aan beleven.’
Hoe ervaren jullie het Global Network for Early Years Bookgifting?
Marijke Bos: ‘Het is bijzonder om te zien hoeveel landen met Bookstart bezig zijn. Vaak hebben we ook dezelfde uitdagingen, zoals het bereiken van laaggeletterde gezinnen of ouders zonder leesaffiniteit. En een koffertje uitdelen is één ding, maar hoe zorg je dat ouders terugkeren naar de bib?’
Izumi Satou: ‘Het is waardevol om ervaringen en oplossingen te delen. In veel landen kampen bibliotheken bijvoorbeeld met bezuinigingen. In Japan is de financiering lokaal geregeld. Dat betekent dat ze soms het pakket moeten aanpassen, bijvoorbeeld van twee boeken naar één of van katoenen naar papieren tas.’
Wat hebben jullie al geleerd, overgenomen of gedeeld dankzij het netwerk?
Marijke Bos: ‘De focus op hechting van Japan, maar ook van Peru, vind ik mooi. We halen cognitieve argumenten aan ter verantwoording van de subsidie, maar ouders zelf zijn vooral gemotiveerd om voor te lezen voor het mooie moment samen. Dat is iets waar wij meer aandacht aan kunnen besteden.’
Izumi Satou: ‘In het begin had het netwerk geen leden uit het mondiale zuiden. Zij werken nochtans in een andere context. Zuid-Afrika, bijvoorbeeld, heeft geen uitgevers van babyboeken. Daarom zetten ze het Book Dash-programma op: tijdens een evenement van één dag produceren teams van auteurs, illustratoren en ontwerpers tien babyboekjes in hetzelfde formaat. Heel innovatief!’
Ly Chu: ‘Ik was onder de indruk van het programma in Maleisië. Zij geven elk gezin een box met boeken, materialen, educatief speelgoed en zelfs verteltheaters — alles wat je nodig hebt voor leesbevordering in de vroege kinderjaren.’
De focus op hechting van Japan, maar ook van Peru, vind ik mooi. We halen cognitieve argumenten aan ter verantwoording van de subsidie, maar ouders zelf zijn vooral gemotiveerd om voor te lezen voor het mooie moment samen. Dat is iets waar wij meer aandacht aan kunnen besteden.
Zijn er ook aspecten van het Vlaamse model die jullie inspireren?
Izumi Satou: ‘We werken al lang samen in een werkgroep en delen dezelfde passie en doelen. Die uitwisseling is heel waardevol.’
Marijke Bos: ‘Ook wij wisselen ervaringen, inhoudelijke ideeën en materiaal uit. Zo was er vanuit Vlaanderen interesse in onze Boekstartcoach, en wij raakten geïnspireerd door hun groeimeter — die hebben we daarna ook ingevoerd. Verder vind ik het mooi dat Iedereen Leest rechtstreeks opleidingen aanbiedt aan medewerkers in de kinderopvang en scholen. In Nederland doen we dat via externe trainers. De Iedereen Leest Academie is bovendien heel toegankelijk — wij verwijzen er zelfs naar door.
Ook het communicatiemateriaal van Boekstart vind ik sterk. Met filmpjes brengen ze de interactie tussen ouder en kind rond boeken mooi in beeld. En, ik ben echt jaloers op de twee pakketten in Vlaanderen. Wij bieden er maar één aan, om financiële redenen. We zijn snel opgeschaald en hebben we meer ingezet op Boekstart in de kinderopvang. Vlaanderen groeide misschien trager, maar wel met een stevigere basis.’
Hoe zien jullie de toekomst van jullie Bookstart-werking?
Ly Chu: ‘Wij willen vooral opschalen en meer kwetsbare gezinnen bereiken. Tegelijk willen we ook onze impact verdiepen door de mensen die het
pakket uitdelen beter te ondersteunen. We willen hen bijvoorbeeld trainen in hoe ze een voorleesmoment kunnen illustreren aan ouders. Die modeling is cruciaal.'
Marijke Bos: ‘Wij willen ons netwerk versterken door de jeugdartsen meer te betrekken. Verder zullen we onderzoek doen naar de impact van onze BoekStartcoaches — bibliotheken en gemeenten vragen daar terecht om. We willen ook uitbreiden in de kinderopvang: nu bereiken we zo’n 3000 van de 9000 locaties, daar is groeipotentieel.’
Izumi Satou: ‘Onze lokale overheden moeten hun financiering zelf rondkrijgen. Daarom willen we de groep ondersteuners verbreden: niet alleen ouders en vrijwilligers, maar ook de uitgeverswereld en zelfs de belastingbetalers. Met dat doel hebben we de campagne Together Through Books gelanceerd, met een jaarlijkse fotowedstrijd, waar iedereen een foto van een voorleesmoment kan insturen. Alle Japanners hebben wel herinneringen aan zo’n gezamenlijk boekenmoment — als kind, als ouder, tante of buur – maar vaak kennen ze Bookstart niet. De campagne wil meer mensen ermee vertrouwd maken, zodat ze overtuigd zijn om er hun belastingsgeld aan te besteden.’
Wat wensen jullie Boekstart Vlaanderen toe voor de komende 20 jaar?
Marijke Bos: ‘Ik wens Boekstart Vlaanderen toe dat ze kunnen uitbreiden zoals ze dat zelf graag willen, want het is een sterk en kwalitatief programma. Ik hoop ook dat we onze samenwerking voortzetten — denk aan de verkiezing voor Boekstart-babyboekje van het Jaar, of het feit dat we af en toe hetzelfde boekje in ons pakket stoppen.
Met een klein team weet Iedereen Leest veel te realiseren, uiteraard in nauwe samenwerking met bibliotheken en partners. Boekstart Vlaanderen blijft zich zichtbaar ontwikkelen — met nieuwe trajecten en expertise – en dat bewonder ik.’
Izumi Satou: ‘Baby’s zijn universeel. Als we in Japan naar baby’s kijken, denken we aan baby’s overal ter wereld. Via het Bookgifting Network hopen we die baby’s wereldwijd te bereiken. Ik wens jullie een blijvende impact toe, want het is echt een prachtig programma.’
Izumi Satou: ‘Ik koos When Creature Met Creature van John Agard, met illustraties van Satoshi Kitamura – een bekende Japanse illustrator die ik persoonlijk ken. Het verhaal gaat over een wezen dat geen taal kent om zijn emoties uit te drukken. Een ander wezen observeert hem en leert hem spreken. Zo ontstaat er een band tussen hen. Wat me raakt, is dat communicatie niet zomaar woorden zijn, maar begint bij het uitwisselen van gevoelens. En als woorden tekortschieten, zitten ze gewoon samen. Het is een inspirerend boek, ook voor Bookstart, dat draait om taal, communicatie en dialoog.’
Ly Chu: ‘Mijn favoriete kinderboek is Who Will Comfort Toffle? van Tove Jansson, vertaald door mijn favoriete dichter, Sophie Hannah. Ik heb het al een tijdje niet meer gelezen – mijn zoon is nu 13 en de babyboeken liggen op zolder – maar ik herinner me nog goed hoe fijn het was om voor te lezen. Het speelt zich af in de wereld van de Moemins, vol fantasierijke wezens met hun eigen karakter. Toffle is een verlegen, eenzame figuur die zich moeilijk openstelt voor anderen. Onderweg ontmoet hij verschillende wezens, maar hij is te angstig om contact te maken. Tot hij Mipho ontmoet, die nog banger is. Toffle vindt de moed om haar te troosten en zo ontstaat een mooie vriendschap.’